زمانی که برای اولین بار به همراه کودک خود به پیاده روی اربعین مشرف شدم، نگرانی هایی در ذهن خود داشتم که نمیدانستم چگونه میتوانم آنها را برطرف کنم.

البته نگرانی های من از طولانی بودن مسیر یا شلوغی های آن نبود، بلکه در اصل ترس من از ذهنیت این سفر و سوالاتی بود که ممکن بود برای کودک من در مورد سفر اربعین پیش بیاید. نگرانی هایی از قبیل اینکه ایا فرزندم از مسیر خسته میشود یا خیر؟ آیا این سفر برای او مناسب است؟ آیا برای او این سوال به وجود می آید که چرا به این سفر آمده ایم؟ آیا این سفر برای کودک کسل کننده و آزار دهنده است یا پر از آموزش و رشد است و با توجه به ازدحام هایش آیا در توان کودک من می باشد!

تمام این سوالات ذهن مرا درگیر کرده بود تا زمانی که دل را یک دله کردم و عزم را جزم نمودم و با کودک خود راهی سفر اربعین شدم، بعد از اولین سفرم متوجه شدم اربعین سفری بسیار متفاوت است که شبیه به یک گردهمایی یا راهپیمایی سراسری و جهانی است و به حضور جمعیت خلاصه نمی شود بلکه ماجراهایی را رقم میزند که هر کدام داستان زیبایی از مهر و عاطفه و از خودگذشتن است و کودکانی که در مسیر اربعین و آن ایام همچون بزرگان خادم اند، خادمانی که با عشق و خوشحالی خدمت می کنند و این سرآغاز رشد شگفت انگیزی است که یکی از هزاران اتفاقات ارزشمند اربعین است.

اربعین یعنی چه؟ (داستان بازگشت حضرت زینب به کربلا)

داستان اربعین برای کودکان را نه با ارقام و اعداد نه طول مسیر بلکه اینطور آغاز می کنم: حضرت زینب سلام الله بعد از مصایب و رنج های بی‌شمار اسارت شان، چهل روز بعد یعنی در روز اربعین به کربلا آمدند و قصدشان این بود که درس این واقعه زنده بماند و حفظ شود.

ایشان مکتب زینبی را بنا نهادند، حضرت زینب (س) در طول یک اربعین با خطبه های رسای بی مانندشان درس استواری و استقامت و ماندن پای حق و ولایت را برایمان به جای گذاشتند. تا بدانیم اربعین فقط یه واقعه نیست اربعین محدود به سن و قشر خاصی نیست اربعین درسی است پر از مفاهیم زندگی که باید درک شود و اتفاقا این درس از کودکی آموزش داده می شود تا کودک به تناسب فهم خود با مرور زمان به علم و معرفت اربعین و وقایع آن برسد.

اربعین را باید طوری معنا کرد تا کودک لمس کند که برگشتن برای روشنگری حقیقت و زنده نگه داشتن آن چقدراهمیت دارد و همچنین برای درک واقعه کربلا و فلسفه اربعین باید برای کودک معنا شود که او هم با رفتنش بخشی از این قصه را رقم میزند وسهمی در این مسیر دارد و چه زیباست که از کودکی نقش او پررنگ دیده شود حتی اگر این نقش به نظر کم باشد، در همین نقطه است که سختی ها شیرین میشود.

و چه نابخردانه است اینکه فقط سختی ها و راه رفتن و خستگی ها را بازگو کنیم و شاید هم باید گفت منصفانه نیست بزرگنمایی این سختی ها در مقابل درس بزرگ و ارزشمندی که سفر اربعین برای کودک دارد.

زیبایی‌های مسیر نجف تا کربلا از نگاه کودک

خاطرات کودکان از اربعین نقطه عطف ماجراست چرا که کودکان اتفاقاتی را درک میکنند که ما به آنها توجهی نداریم. یکی از خاطره های کوچک اما جالب برای من، کودکی است که بیرق ها توجهش را جلب کرده بود و فارق از همه چیز از رنگی بودن پرچم خوشش می آمد برای آن ذوق می کرد و دوست داشت او هم این بیرق را در دست بگیرد و شاید برای او بازی بود. اینجاست که کودک دارد به تناسب و اقتضای سن خود شعائر اربعین را یاد میگیرد.

و قشنگ تر از آن مرد کهنسالی که با افتخار کفش های کودکان را جفت می کرد اینها اتفاقات ساده اما پر مفهومی بود که وجود داشت و از این دست اتفاقات در مسیر اربعین بسیار زیاد است که میتوان برای هر کدام از آنها درسی را معنا کرد که زمینه ساز رشد روحی می باشد.

اربعین برای کودکان زندگی کردنی است سرشار از لحظات کوتاه و متفاوت، خنده هایی از ته دل و یا حتی شنیدن گفتگوهایی به زبان عربی که گاهی فهمیده نمی شوند اما دل نشین هستند اربعین رسیدن نیست، بلکه مسیری است پر از اتفاقات که کودک آن را زندگی میکند و بازی می کند، خاطره می سازد.

خاطرات این سفر برای کودک درسی است که در کلاس مدرسه اربعین یاد میگیرد درسی که مختص به این سفر است.

موکب‌های کودکانه و اسباب‌بازی‌های نذری

موکب های که در مسیر حضور دارند تمام هدفشان کمک به کمرنگ شدن سختی راه وخاطره ساختن برای کودکان است و به نوعی آنها برای کودکان زمینه پرورش و آموزش را مهیا ساخته اند، و هر کدام به نحوی برای این اهداف تلاش می کنند. یکی با دایر کردن موکب نقاشی اربعین و دیگری با دادن اسباب بازی نذری به کودکان خاطره سازی میکند.

در نقاشی ها مفاهیم اربعین به صورت کودکانه به کودک آموزش داده می شود و یا اسباب بازی هایی که با فرهنگ ایرانی و اسلامی ما تناسب دارند مثل عروسک های دستساز که سربند “یاحسین” و “یافاطمه الزهرا” دارند. اینها هر کدام باعث می شوند کودک متناسب سن خود اربعین را درک کند و چقدر برای کودکان جذاب و دوست داشتنی است مثلا دادن یک دفتر نقاشی و حتی یک بادکنک ساده، بعضی موکب ها نگاهشان عمیق تر است و کودکان را یک زائر ساده نمی دانند بلکه می دانند کودک خود مٌبلغ و معنا کننده این راه است یک نقاشی به ظاهر سادۀ کودک نمایشگر اربعین از زبان خود اوست.

مسئله اینجاست : کودک با این تجریبات به درک همراه با لذت می رسد و برای او آموزشی عمیق خواهد بود، اما گاهی والدین احساس می کنند این چیزها برای پرت شدن حواس کودک در اربعین است و این دیدگاه درستی نمی باشد.

بهتر است والدین قبل از این سفر برای کمک به درک بهتر کودک خود اطلاعاتی را کسب کنند تا در طول مسیر اربعین بتوانند سفرِ پرباری را برای کودک خود رقم بزنند.

نکات ایمنی و بهداشتی برای والدین در سفر

در هر سفری رعایت نکات ایمنی و بهداشتی واجب است خصوصا اگر همراه ما کودک یا فرزندانمان باشند.

اگر بخواهیم به وسایل مورد نیاز کودک در پیاده روی اربعین اشاره کنیم برای داشتن یک تجربه خوب باید بگویم بی دقتی می تواند این سفر را برای کودک سخت کند. چون وسایل ضروری مثل کفش خوب و لباس اضافه بسیار مهم است و مهم تر از آن داشتن دستبندی که شماره تماس و اطلاعات کودک در آن باشد چون قرار نیست جمعیت خود به خود مراقب کودک باشد در واقع مراقبت از کودک امر مهمی است که بر عهده ی والدین می باشد.

رعایت بهداشت کودک هم از موارد حائض اهمیت محسوب می شود مثل داشتن بطری مخصوص و دستمال مرطوب و همراه داشتن این موارد برای آرامش کودک در مسیر اربعین ضروری است.

معرفی کتاب‌هایی که حال و هوای اربعین دارند

برای معرفی سفر اربعین باید بگویم کتاب داستان های مذهبی کودکانه برای کودکان نقش بسیار مهمی دارد، در واقع باید گفت کتاب خوب اصل ماجراست چون می تواند اربعین را به قبل و بعد از آن پررنگ و زنده حفظ کند و تمام جذابیت ها و ارزش های این سفر را با زبان کودکانه بازگو کند.

ما باید دنبال کتاب هایی باشیم که نقش گزارشگری نداشته باشد بلکه پراز حس واقعی و لطافت کودکانه باشد، در عین حال به صورتی که کودک با خواندنش حال و هوای اربعین را درک کند و مشتاق شود و بگوید (کاش من هم بروم) اینجاست که می شود متوجه شد این کتاب کار خودش را دقیق به ثمر نشانده.

یکی از این کتاب ها، کتاب «خوش آمدی زائر کوچک» می باشد. این کتاب خاطرات کودکی است که همراه خانواده خود به سفر اربعین رفته و آنها را بازگو می کند به نوعی بهترین داستانی است که می تواند در ذهن و دل کودک راه یابد و راهنمای خوبی است برای اتفاقاتی که در سفر اربعین رخ می دهد.

«خوش آمدی زائر کوچک» شیرین و تاثیرگذار از سفر اربعین است که با نگاه کودکانه، زیبایی‌های مسیر کربلا را روایت می‌کند. کودکان با خواندن این کتاب مشتاق سفر به زیارت اربعین می شوند و ذهینت و فضای ذهنی آنها را برای این سفر آماده می کنند.

نتیجه‌گیری: اربعین، تمرین آینده است

در نهایت قاطعانه این نظر را اعلام میکنم : کودکانی که در سفر اربعین حضور دارند یاد میگیرند که اربعین یه سفر معمولی نیست که گاهی همراه با خانواده می‌روند بلکه تجربه ای متفاوت را حس میکنند و با مفاهیم جدید آشنا می شوند و برایشان مفاهیم عمیق و ارزشمند با لذت معنی می شود، مثلا کودک آموزش میبیند و در میابد که خدمت کردن می تواند بدون پاداش هم قشنگ باشد اگر برای هدفی ارزشمند تعریف شود، و یا بودن در جمع برای رسیدن به معنا را درک میکنند.

و همین گام های کوچک کودک ما در آینده زمینه ساز گام های بزرگ و مهم تری خواهد بود و در واقع اربعین مسیر انسان سازی است و کودک ما در اربعین بزرگ می شود.